مجموعهء دوم : كتابهاى اخلاقى و عرفانى . از نمونه هاى اين مجموعه ، كتابهايى مانند ، اوصاف الاشراف ، رسالة السير والسلوك 14 ، مثنوى معنوى 15 و تذكره المتقين 16 و غير آن را مى توان نام برد . اين مجموعه از آثار اخلاقى ، دربرگيرندهء جنبه هاى علمى و عرفانى است كه حاكى از رابطه انسان با خودش ، رابطهء انسان با جهان پيرامونش و رابطهء انسان با آفريدگارش مى باشد و بر افكار و گفته هاى سالكان راه حق و بيان طبيعت ، اخلاق و روش علماى بزرگ و متعبد كه در ميان مردم به اهل سير و سلوك عرفانى خاص معروف گرديده اند ، استوار است . طبيعى است كه اين قسم از عرفان كه سير وسلوك ناميده مىشود ، مغايرتى با اخلاق اسلامى ندارد ؛ لكن دربارهء اين مجموعه نكاتى به شرح زير قابل ذكر است : الف ) اين مجموعه از كتابهاى اخلاقى ، مشتمل بر روش علمى و اخلاقى عارفان به منظور بيان شيوه سيرو سلوك است و لذا فاقد مباحث علمى و نظرى دربارهء اخلاق و صفات نيك و بد و روش كسب فضيلتها و نحوه درمان بيماريهاى اخلاقى است . ب ) كسانى مى توانند از اين كتابها بهره گيرند كه بعضى از مراحل تزكيه نفس و سير و سلوك را طى كرده و قسمتى از اين راه را پيموده باشند . چه آنكه اين مجموعه داراى مباحث اخلاقى دشوار و رياضتهاى طولانى و سخت براى تهذيب نفس و پاكسازى آن است . بنابراين ، استفاده از اين مجموعه نيز براى همهء گروههاى اجتماعى ، به ويژه عامهء مردم كه بيش از همه به درسهاى اخلاقى نيازمندند ، ميسر نيست ، زيرا اينان هيچ يك از مراحل و منازل تزكيه نفس و سير و سلوك و و مقدمات آنها را طى نكرده اند . مجموعهء سوم : كتابهاى اخلاقى روايى . از نمونه هاى اين مجموعه ، مى توان كتابهاى زير را نام برد : اصول كافى ج 2 ، كتاب ايمان و كفر 17 ، مكارم الاخلاق 18 ، المواعظ ، الخصال 19 ،